Hướng đến chuỗi giá trị bền vững

Chiều 3/4, Mạng lưới Nghiên cứu chính sách nông lâm nghiệp phối hợp với Mạng lưới Cà phê bền vững tổ chức webinar “Hành trình khởi nghiệp cà phê, ca cao chất lượng cao: Liên kết nông hộ để phát triển bền vững”. Chương trình thu hút sự quan tâm của nhiều chuyên gia, doanh nghiệp và sinh viên các trường đại học khối nông - lâm nghiệp.

Chia sẻ tại webinar, ông Lê Văn Hoàng, CEO Công ty TNHH MTV Cà phê Bazan Đắk Nông, cho biết, cơ duyên đến với cà phê xuất phát từ môi trường sống xung quanh, nơi nhiều gia đình và cộng đồng làm cà phê. Năm 2014, ông bắt đầu khởi nghiệp với quán cà phê nhỏ mang thương hiệu Enjoy Coffee, đặt mục tiêu mang đến những ly cà phê nguyên chất cho người Việt.

Tuy nhiên, thực tế kinh doanh cho thấy, chất lượng cà phê không chỉ phụ thuộc vào pha chế mà bắt đầu từ vùng nguyên liệu, quy trình sơ chế, rang xay và chế biến. Nhận thức này thúc đẩy ông Hoàng tìm hiểu công nghệ, đầu tư máy móc và chính thức thành lập công ty vào tháng 10/2015. Ban đầu, công ty khảo sát nhiều vùng nguyên liệu trên cả nước, nhưng sau đó nhận ra tiềm năng lớn ngay tại địa phương nên quay về hợp tác trực tiếp với nông dân. Do còn trẻ và thiếu kinh nghiệm, việc thuyết phục nông dân thay đổi tập quán sản xuất gặp nhiều khó khăn.

Để chủ động, công ty thuê trang trại 10ha triển khai mô hình thử nghiệm. Sau hơn một năm, hiệu quả bước đầu xuất hiện, nhận được sự quan tâm từ chính quyền địa phương. Từ đây, doanh nghiệp bắt đầu xây dựng uy tín, mở rộng hợp tác và tổ chức đào tạo cho các nông hộ, hợp tác xã.

Đến năm 2017, công ty bắt đầu tiếp cận cây ca cao. Nhận thấy quy trình sơ chế ca cao chưa đảm bảo chất lượng, doanh nghiệp thử hướng dẫn cải tiến nhưng chưa được đón nhận. Do đó, công ty chủ động nghiên cứu, tự chế biến và tìm đầu ra cho sản phẩm. Đến giai đoạn 2017-2018, ca cao chất lượng cao dần được hoàn thiện, tiếp cận khách hàng lớn và mở rộng sang mảng ca cao bên cạnh cà phê.

Hiện nay, doanh nghiệp đã xây dựng vùng nguyên liệu cà phê, hợp tác với nhiều nông hộ và duy trì đào tạo liên tục. Sản xuất ca cao được tổ chức linh hoạt, tận dụng thời gian nông nhàn của mùa cà phê. Nhiều nông hộ đã áp dụng quy trình của công ty, thiết lập hệ thống cung ứng cho đối tác trong và ngoài nước.

Một trong những yếu tố cốt lõi giúp doanh nghiệp gắn kết nông hộ là xây dựng uy tín. Doanh nghiệp thiết lập các mô hình trải nghiệm và đào tạo, nơi nông dân trực tiếp tham gia và chứng minh hiệu quả quy trình. Khi áp dụng thành công, công ty cam kết thu mua với mức giá cao hơn thị trường, đảm bảo lợi ích kinh tế cho nông dân.

Ngoài ra, công ty còn hỗ trợ nông hộ về cơ sở vật chất và kỹ thuật, như xây dựng nhà màng phục vụ sơ chế, cung cấp thiết bị theo hình thức cho mượn, giảm công lao động và tăng khả thi trong sản xuất. Các tổ hợp tác được thành lập, nông dân tham gia đánh giá chất lượng, tự nhận biết sản phẩm qua thử nếm và cạnh tranh thông qua các cuộc thi đánh giá chất lượng cà phê. Những sản phẩm đạt chuẩn được mua với mức giá cao hơn từ 15.000-20.000 đồng/kg, tạo động lực nâng cao tiêu chuẩn.

Để duy trì chất lượng và tính bền vững, công ty không mở rộng đại trà, mà đặt hàng theo năng lực từng nông hộ (2–5 tấn/lô). Sau hơn 10 năm, mối quan hệ giữa doanh nghiệp và nông dân trở nên gắn bó, dựa trên nguyên tắc hài hòa lợi ích, hỗ trợ lẫn nhau và xây dựng niềm tin lâu dài. Hiện doanh nghiệp hợp tác với khoảng 5 hợp tác xã và hơn 100 nông hộ cà phê; với ca cao, công ty đồng hành 6–7 hợp tác xã, hình thành nguồn nguyên liệu ổn định.

Ngoài thị trường nội địa, sản phẩm đã tiếp cận thị trường Nhật Bản và Mỹ, từng vận hành điểm bán tại Osaka (Nhật Bản) và hiện duy trì phân phối tại đây. Hai dòng sản phẩm chủ lực gồm cà phê và ca cao, trong đó ca cao được chế biến sâu thành chocolate. "Mỗi lô sản xuất đều được ghi chép chi tiết, bao gồm thông tin về vùng đất, quy trình canh tác, sơ chế và chất lượng sản phẩm. Nhờ đó, toàn bộ dữ liệu được lưu trữ theo từng “hồ sơ lô hàng” (profile), giúp truy xuất đầy đủ nguồn gốc và lịch sử sản xuất", ông Hoàng chia sẻ.

Ca cao Việt: Cơ hội vàng cho sản phẩm chất lượng cao

Thị trường socola toàn cầu được định giá 130,72 tỷ USD năm 2024, dự kiến đạt 172,89 tỷ USD năm 2030, tốc độ CAGR khoảng 4,17%. Các phân khúc hữu cơ, thuần chay, không đường và không gluten đang tăng trưởng. Trong khi đó, sản lượng ca cao Việt Nam còn khiêm tốn, khoảng 6.000 tấn/năm, nhưng được đánh giá cao về chất lượng. Đây là cơ hội cho doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia phân khúc chất lượng cao, thay vì cạnh tranh về sản lượng.

Ông Hoàng nhấn mạnh yếu tố then chốt là vùng nguyên liệu và quy trình sơ chế, tương tự ngành cà phê. Số doanh nghiệp đầu tư bài bản vào ca cao còn ít, mở ra dư địa phát triển cho những đơn vị tiên phong. Doanh nghiệp hiện phát triển hơn 100 ha ca cao địa phương, thử nghiệm các dòng sản phẩm chất lượng cao để tham gia các cuộc thi quốc tế.

Doanh nghiệp vận hành hơn 10 điểm bán thương hiệu Enjoy Coffee tại TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội và Đà Lạt, đưa sản phẩm đến người tiêu dùng trong nước. Nhờ hệ thống quản lý lô hàng chi tiết, mỗi sản phẩm đều có thể truy xuất nguồn gốc, đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế, đặc biệt các quy định EU về phát triển bền vững và chống mất rừng.

Chia sẻ về bài học thực tiễn, ông Tô Xuân Phúc, chuyên gia phân tích chính sách, Tổ chức Forest Trend đánh giá mô hình doanh nghiệp là ví dụ điển hình của cách tiếp cận “từ địa phương đi ra thị trường”. Thành công không chỉ nằm ở quy mô, mà ở khả năng tạo dựng chuỗi giá trị bền vững, bảo đảm lợi ích nông dân và đáp ứng yêu cầu thị trường quốc tế.

Trong bối cảnh các quy định quốc tế ngày càng siết chặt, các ngành cà phê và ca cao Việt Nam phải chuyển đổi cách tổ chức sản xuất và chuỗi cung ứng. Các mô hình liên kết nông hộ, kiểm soát chất lượng từ đầu vào đến đầu ra và xây dựng chuỗi giá trị minh bạch đang trở thành hướng đi tiềm năng. Đây là câu chuyện nâng cao giá trị sản phẩm và thích ứng với các tiêu chuẩn bền vững toàn cầu.

Webinar do Mạng lưới Nghiên cứu chính sách nông lâm nghiệp tổ chức, tiếp tục chia sẻ kinh nghiệm từ các mô hình doanh nghiệp và hợp tác xã địa phương, mở ra bài học thực tiễn cho các startup nông nghiệp Việt Nam trong việc phát triển cà phê, ca cao chất lượng cao, từ địa phương vươn ra thị trường quốc tế.